Je hebt een toets uitgebreid voorbereid, maar tijdens het maken ervan weet je ineens minder dan verwacht. Herkenbaar? Veel leerlingen besteden voldoende tijd aan school, maar gebruiken niet altijd een effectieve leermethode. Alleen een tekst lezen, belangrijke zinnen markeren of een samenvatting overschrijven geeft al snel het gevoel dat je de lesstof kent. Toch blijkt tijdens de toets soms dat je de informatie niet zelfstandig kunt terughalen of toepassen.
Leren leren betekent dat je ontdekt welke aanpak je helpt om lesstof te begrijpen, onthouden en gebruiken. Dat is geen aangeboren talent, maar een vaardigheid die je kunt ontwikkelen. Met de juiste leerstrategieën kun je efficiënter leren, beter voorbereid aan een toets beginnen en zelfstandiger werken.
Wat is leren leren?
Leren leren betekent dat je bewust nadenkt over hoe je nieuwe kennis en vaardigheden aanleert. Je weet welke stappen je moet zetten, controleert wat je al beheerst en past je aanpak aan wanneer iets niet werkt.
Daarbij gaat het om drie onderdelen:
- Begrijpen: je snapt wat de lesstof betekent en hoe onderdelen met elkaar samenhangen.
- Onthouden: je kunt de belangrijkste informatie later zonder hulp terughalen.
- Toepassen: je kunt de kennis gebruiken in vragen, berekeningen en nieuwe situaties.
Lesstof herkennen wanneer je in je boek kijkt, is dus niet hetzelfde als de lesstof kennen. Je beheerst een onderwerp pas echt wanneer je het zonder hulpmiddelen kunt uitleggen en toepassen.
Waarom is leren leren zo belangrijk?
Iedereen heeft zijn eigen manier van leren. De één leest een samenvatting drie keer door en scoort prima, terwijl een ander alles overschrijft, mindmaps maakt of oefent met oude toetsen. Zonder inzicht in wat voor jou werkt, wordt leren vaak een frustrerende en tijdrovende klus. Leren leren zorgt ervoor dat je:
- Gerichter studeert: Je weet precies waar je op moet focussen.
- Betere resultaten haalt met minder stress: Efficiënte methodes maken studeren een stuk relaxter.
- Meer zelfvertrouwen krijgt: Je ontdekt dat jouw leerwijze echt werkt.
- Zelfstandiger wordt: Een vaardigheid die je niet alleen op school, maar je hele leven mee helpt.
Hoe kun je beter leren leren?
Er bestaat niet één perfecte leermethode die voor ieder vak en iedere leerling hetzelfde werkt. Een woordenlijst voor Frans vraagt om een andere aanpak dan een hoofdstuk wiskunde. Toch zijn er verschillende leerstrategieën die je bij vrijwel ieder vak kunt gebruiken.
1. Zorg dat je de lesstof eerst begrijpt
Iets uit je hoofd leren zonder het te begrijpen werkt meestal maar kort. Begin daarom met de vraag: wat betekent dit en hoe hangt het samen met wat ik al weet?
Lees een klein gedeelte van de lesstof en probeer het daarna in je eigen woorden uit te leggen. Doe alsof je het onderwerp uitlegt aan iemand die er nog niets van weet. Zodra je vastloopt of alleen moeilijke woorden uit het boek herhaalt, weet je dat je het onderdeel nog niet volledig begrijpt.
Schrijf vragen op die tijdens het leren ontstaan. Je kunt deze later stellen aan je docent, een klasgenoot of begeleider. Hoe eerder je onduidelijkheden oplost, hoe kleiner de kans dat je een achterstand opbouwt.
2. Overhoor jezelf zonder in je boek te kijken
Een hoofdstuk meerdere keren lezen voelt vertrouwd, maar is vaak minder effectief dan jezelf actief overhoren. Sluit daarom regelmatig je boek en probeer de informatie zonder hulp terug te halen.
Dat kan bijvoorbeeld door:
- oefenvragen te beantwoorden;
- begrippen op flashcards te zetten;
- een onderwerp hardop uit te leggen;
- alles op te schrijven wat je nog weet;
- zelf toetsvragen te bedenken;
- een oefentoets te maken.
Controleer je antwoorden pas nadat je zelf een poging hebt gedaan. Juist het actief nadenken en terughalen van informatie helpt je om de lesstof beter te onthouden.
3. Herhaal de lesstof op verschillende momenten
Eén lange leersessie vlak voor de toets is meestal minder effectief dan meerdere korte leermomenten verspreid over een aantal dagen. Door de lesstof gespreid te herhalen, moet je kennis steeds opnieuw ophalen. Daardoor blijft de informatie beter hangen.
Je kunt bijvoorbeeld dit schema gebruiken:
| Moment |
Wat doe je? |
| Dag 1 |
Lesstof begrijpen en belangrijke begrippen verzamelen |
| Dag 2 |
Begrippen overhoren en enkele opdrachten maken |
| Dag 4 |
Oefenvragen beantwoorden zonder boek |
| Dag 6 |
Moeilijke onderdelen opnieuw bekijken |
| Dag 7 |
Een oefentoets maken en fouten verbeteren |
Begin daarom niet pas de avond voor de toets. Maak vooraf een haalbare planning waarin je de lesstof verdeelt over meerdere dagen.
4. Oefen met vragen en opdrachten
Je leert niet alleen door informatie op te nemen, maar vooral door ermee te werken. Maak daarom opdrachten die lijken op de vragen die je tijdens een toets kunt verwachten.
Kijk na iedere opdracht niet alleen of het antwoord goed of fout is. Onderzoek ook:
- waarom je een fout hebt gemaakt;
- welke tussenstap je hebt overgeslagen;
- welk begrip of welke formule je niet goed kende;
- hoe je een vergelijkbare vraag de volgende keer herkent.
Voor exacte vakken is veel oefenen noodzakelijk. Bij talen helpt het om woorden en grammaticaregels in zinnen toe te passen. Bij zaakvakken kun je oefenen met open vragen, verbanden en oorzaak-gevolgrelaties.
Moet je je voorbereiden op het eindexamen? Maak dan meerdere oude oefenexamens. Zo raak je gewend aan het niveau, de vraagstelling en de beschikbare tijd.
5. Verdeel grote taken in kleine stappen
Een volledig hoofdstuk leren kan overweldigend voelen. Daardoor is de kans groter dat je het leren uitstelt. Maak de taak daarom kleiner en concreter.
Schrijf niet alleen ‘geschiedenis leren’ in je planning, maar bijvoorbeeld:
- paragraaf 3.1 lezen;
- vijf belangrijke begrippen opschrijven;
- de oorzaken en gevolgen in een schema zetten;
- tien oefenvragen beantwoorden;
- fouten controleren en verbeteren.
Kleine taken maken het makkelijker om te beginnen. Bovendien kun je precies zien wat je al hebt gedaan en wat nog moet gebeuren.
6. Wissel verschillende onderwerpen af
Wanneer je twintig keer achter elkaar hetzelfde soort opgave maakt, ga je de werkwijze soms automatisch herhalen. Tijdens een toets moet je echter eerst herkennen welke aanpak nodig is.
Wissel daarom verschillende onderwerpen en vraagtypen af. Maak bij wiskunde bijvoorbeeld niet alleen sommen met dezelfde formule, maar combineer opdrachten uit meerdere paragrafen. Bij een taal kun je woorden, grammatica, lezen en schrijven afwisselen.
Door verschillende onderwerpen te combineren, oefen je niet alleen de oplossing. Je leert ook bepalen welke kennis je op welk moment moet gebruiken.
7. Controleer eerlijk wat je beheerst
Veel leerlingen stoppen met leren zodra de lesstof bekend aanvoelt. Dat gevoel kan misleidend zijn. Controleer daarom zonder boek of je het onderwerp werkelijk beheerst.
Stel jezelf na het leren drie vragen:
- Kan ik het onderwerp in mijn eigen woorden uitleggen?
- Kan ik de belangrijkste begrippen of stappen zonder hulp noemen?
- Kan ik een nieuwe oefenvraag zelfstandig beantwoorden?
Kun je één van deze vragen niet met ja beantwoorden? Dan weet je welk onderdeel nog aandacht nodig heeft. Zo besteed je minder tijd aan wat je al kunt en meer tijd aan wat je nog lastig vindt.
